Edgar Allan Poe: Lionizing

Ferneamd yn Ljouwert 

Ik bin – dat wol sizze, ik wie – in ferneamde Ljouwerter. Myn namme is Robyn Jansma en ik bin berne yn dizze stêd fan speknekken.
De earste aksje dy’t ik yn myn libben ûndernaam wie it mei beide hannen fêstpakken fan ’e noas. Doe’t ús mem dat seach neamde se my in sjeny. Us heit skriemde fan wille en kocht foar my by Van der Velde in boek oer Noaskunde. Dy hie ik hielendal bestudearre noch foar’t ik út de ruften wie.
Sa socht ik op ’e taast myn wei yn de naris anatomia. Ik wie net inkeld mei teory dwaande: eltse moarn naam ik aardich wat slokjes en luts in pear kear flink oan myn kokkert. Ik hie al fluch foar it ferstân dat in man, mits er oer in grut genôch noas beskikte, gewoanwei troch efter syn noas oan te rinnen hiel maklik in ferneamde Ljouwerter wêze koe.

Doe’t ik krekt folwoeksen wie, sei ús heit op in dei dat ik nei syn studearkeamer komme moast.
‘Soan,’ sei er, ‘wat is it doel fan dyn libben?’
‘Heit,’ sei ik, ‘dat is it bestudearjen fan de Noaskunde.’
‘En wat, Robyn,’ frege er fierder, ‘wat is Noaskunde?’
‘Heit,’ antwurde ik, ‘dat is de wittenskip fan noazen.’
‘En kinsto my fertelle wat de betsjutting fan de noas is?’
‘De noas, heit,’ sei ik, hielendal weak makke, ‘de noas is wol op tûzen wizen definiearre troch krekt safolle wittenskippers en skriuwers.’ Hjir seach ik op heit syn koekoeksklok. ‘It is no tsjin tolven. Dan hawwe wy moai noch de hiele middei en ’e jûn om se allegearre te beneamen en te behanneljen. Om te begjinnen: neffens Aristoteles is de noas dy bulte, dy knobbel, dy útwaaks, dy…’
‘Dat is sa wol genôch, Robyn,’ ûnderbruts heit my, ‘ik bin ferbjustere troch alle kennis dy’st hast. Wurklik wier!’ Hy die de eagen ticht en sykhelle djip. Myn noas dijde noch in foet yn it fjouwerkant.
‘Kom hjir!’ Heit naam my by de earm. ‘Dyn oplieding kinne wy no wol bestimpelje as folslein. It wurdt de heechste tiid datst foar dysels soargest en do kinst neat betters dwaan as efter dyn noas oanrinne en dus, dus, flean der út, soan. Flean der út, mei God Syn segen!’ Doe trape hy my de trep del en de doar út.
Om’t ik fielde dat ik mei heite wurden evensagoed in godlike ôflaat krigen hie, beskôge ik dit foarfal mar as in goed teken. Ik luts in pear kear oan myn noas en skreau fuortdaliks in pamflet oer Noaskunde.
Dat joech yn de stêd fan speknekken in gânske opskuor.
‘Bjusterbaarlik fenomeen,’ skreau de Ljouwerter.
‘Onfergeteluk fysiolooch,’ stie op Liwadders.nl.
‘Firtuoaze gelearde,’ Omrop Fryslân.
‘Pûrbêste skriuwer,’ Tiidskrift De Moanne.
‘Djippe tinker,’ Ljouwerter Studintekrante.
‘Godlike ynspiraasje,’ it Frysk Deiblêd.
‘Wa kin hy wêze?,’ frege in Blogger.
‘Ien fan ús,’ sei in Vlogger.
Ik bestege fansels hielendal gjin omtinken oan harren, mar makke wol in ôfspraak mei Ego Id Stratego, in imago coachings buro, ien fan de sân op it Saailân. Dat is it buro fan Douwe-Bob Frisius, wa kint him net? Yn de wachtkeamer wie it fol.
Dêr siet Sammy-Jo Hoeksema, de jongste Miss Fryslân ea, dy’t wat foto’s út de Glamour skuorde; deputearre Hayden Sytsema van Altena, dy’t Sammy-Jo hiel graach wat ûnder fjouwer eagen freegje woe; Eabele Lemstra, in steward fan Cambuur, dy’t tsjin Sammy-Jo oer út klearebare gleonichheid de hiele tiid op syn hannen siet en in visagiste fan Pauwol, Maelief de Jong, en’t like wol oft se jokte hie efter de earmtakken.
Ik gie der by sitten en stuts myn noas de lucht yn.
‘Oh, prachtich,’ suchte miss Fryslân.
‘Allemachtich,’ flústere de visagiste.
‘Oh, skokkend,’ kreunde de deputearre.
‘Arrejakkes,’ krimmenearre de steward.
‘Dy noas fan jo is hiel wat wurdich!,’ konstatearre de imago-coach.
‘Soe ik sizze,’ sei ik en gie stean.
‘Dêr kinne wy wat mei’ sei de imago-coach en draaide myn noas nei it ljocht ta.
‘Dêr bin ik wis fan,’ sei ik.
‘Wat in allerdusdanichste weardichheid!’ sei de imago-coach, ûnder de slach fan myn noas.
‘Moatte wy dochs útrûpelje kinne,’ sei ik en snute de noas.
‘It sil heve,’ sei myn imago-coach.
Hy naam út alle hoeken 3-D foto’s fan myn noas en stjoerde om te begjinnen in foto en de njoggenennjoggentichste edysje fan myn Noaskunde nei de haadredaksje fan de Friesland Post, tritich kilometer fierderop.

Ik hierde in loft op it Wilhelminaplein en krige al gau in útnûging foar de Lytse Obe op in selskip-skip by de Prinsetún.
Wy wiene allegearre ferneamd en yntellektueel. Helden wiene wy.
Dêr wie in eigenikkich teolooch dy’t sei dat der fier boppe ús hielendal gjin ingelen mear binne, allinne noch mar djipseediveldery fier ûnder ús; en hy hie it oer swarte hynders mei seistûzen stimmen en dat de ierde omheech holden waard troch in skierblauwe ko mei fjouwerhûndert jaren.
Dêr wie frou Positivia Paradokstra dy’t sei dat alle dichters dwazen binne, en alle dwazen dichters.
Dêr wie de betûfte berneboekeskriuwster dy’t in Obe wûn hie foar it beelderich mar doelmjittich oersetten fan de Nijntje-syklus.
Dêr wie Ljomme-Ale Boonstra, in Feanster Poehoanne, dy’t hie oer akkefytsjes fan de dea, de duvel en slimskiere katteraven.
Dêr wie Lyckele fan Lytswâld, in dûbele keardel út de dyk dold, mar mei in gouden stimme dy’t sjonge fan de skotse-trije en de pierewaaiewoartels fan âlde echte túnkers mei mansjesteren broeken en te lytse alpenmûtsen.
Dêr wie in rju eale Etikus dy’t hie oer it oersetten fan Hyraclitus en oer de dûbeldsinnichheid fan rjochtfeardigens en it bytsje goede en al it grutte kwea yn dizze wrâld.
Dêr wie in ferdwale nuntius dy’t it bidbook fan Lwd2018 bewurke hie yn 26 sonnettekrânsen om dy dêrnei sjongendewei oer te setten yn it Latyn.
Dêr wiene frisiologen dy’t harren oppenearre oer de minne stavering fan tsjintwurdich en wat der oerbleaun wie oan deugdsumens fan tsiis yn âldfrinzich Frysk.
En dêr wie iksels. Ik prate oer mysels, oer mysels en oer mysels en oer Noaskunde, oer de oersettingen fan myn pamflet en oer mysels. Ik stjitte myn noas tsjin it lege plafond en tsjitte oer mysels.
‘Wat in slimme man!’, sei de presintator.
‘Magistraal!’ seine alle gasten.
Nei ôfrin darteldoke de berneboekeskriuwster op my ta.
‘Sjoch ik dy fannacht ek by it boekefeest, moaie man? frege se.
‘Fansels,’ sei ik.
‘Noas en al?’ frege se.
‘Wiswol,’ antwurde ik.
‘Hjir hast in tagongskaart,’ sei se, ‘kin ik sizze datsto echt komme silst?’
‘Leave skat, mei myn hiele hert!’
‘Nee, nuvere printeboek, mei dyn hiele kantense noas!’
‘Fan’t begjin oant it ein!’ sei ik. Ik luts der in pear kear oan en wie dy jûns op it boekefeest.

De hiele seal siet grôtfol ferneamde en yntelliginte helden, allegear minsken mei ferdjippings.
‘Hjir komt er!’ sei der ien op de trep.
‘Hjir komt er!’ sei der ien heger op.
‘Hjir komt er!’ sei der ien noch heger op.
‘Hjir is er!’ sei de berneboekeskriuwster, ‘hy is der, myn lytse leave!’ En se pakte allebeide myn hannen en patte my streekrjocht op ’e noas. Trije kear. En noch in kear earne op ’e noas fan de noas.
‘Aiaiai!’ sei in society-skriuwster.
‘Tauzend Teufel!’ sei de oersetter Dútsk.
‘Me too!’, holderdeboldere de rju eale Etikus.
‘Noaswiis!’ bromde Pier Baron, de fuotballer-ghostskriuwer.
‘Pompompom, pompompom, tweedely-dom!’ spile it orkest.
‘Aiaiai! Tauzend Teufel! Yntimidearjend yntimiteiten! Noaswiis!’ werhellen de society-skriuwster, de oersetter Dútsk, de rju eale Etikus en Pier Baron, de fuotballer-ghostskriuwer. Dat wie tefolle, safolle koe ik net ferdrage. Ik waard poerlilk.
‘Geastlike!’ sei ik tsjin de Baron, ‘Jo mutte gjin spatsies hewwe.’
‘Noashoarn!’ antwurde hy, ‘Se mutte dyn snotkokerke ýnblikke!’
Ik wie dwers troch alles hinne en haw him syn noas der heal ôfbiten. Dêrnei bin ik nei myn freonen gien.
‘Ulewapper!’ sei de earste.
‘Koartkop!’ sei de twadde.
‘Kloat!’ sei de tredde.
‘Knuppel!’ sei de fjirde.
‘Houtenhammersliper!’ sei de fiifde.
‘Sjutsje!’ sei de seisde.
‘Lawaaiferkeaper!’ sei de sânde.
Troch dit alles fielde ik my tige fernedere en gie werom nei ús heit ta.
‘Heit,’ sei ik, ‘heit, wat is it doel fan myn libben?
‘Soan,’ antwurde hy, ‘dat is noch hieltyd inkeld de stúdzje fan de noaskunde. Mar do moatst dyn noas net grutter meitsje as er is en, soan, net mei dyn noas by in oarmans gat komme. Do hast in nommel noas en it is yn dizze stêd sjesa dat ferneamdens fandatoangeande direkt ferbân hâldt mei de grutte fan de noas. Mar, leave santjin, do kinst it nea hâlde tsjin in speknekker dy’t hielendal gjin noas mear hat!’
Wat ik sei, ik wie in ferneamde Ljouwerter.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *